Ochrona przeciwporażeniowa w miejscu pracy

Prąd elektryczny jest jednym z głównych czynników zagrażających zdrowiu i życiu pracowników. Skutki porażenia dla człowieka są zazwyczaj ciężkie, często nawet śmiertelne. Z tego powodu zastosowanie skutecznych środków ochrony w każdym zakładzie pracy powinno być priorytetem. Jakie są najczęstsze przyczyny awarii sprzętów i maszyn elektrycznych oraz jak się chronić przed ich skutkami – o tym już za chwilę.

Specyfika zagrożenia

Najbardziej narażeni na porażenie prądem są pracownicy zajmujący się konserwacją i naprawami instalacji oraz urządzeń elektrycznych. W mniejszym stopniu osoby użytkujące maszyny i sprzęt elektryczny. Porażenie może wystąpić:

  • bezpośrednio, czyli w sytuacji, gdy człowiek dotyka przewodzącego elementu, który w warunkach pracy urządzenia znajduje się pod napięciem;
  • pośrednio, czyli poprzez dotyk przewodzącego elementu np. obudowy, stanowiącej część obwodu elektrycznego, na którym niespodziewanie pojawiło się napięcie dotykowe, np. wskutek uszkodzenia izolacji.

Stopień i zakres porażenia prądem zależy od wielu różnych czynników jak poziom natężenia prądu, droga przepływu, powierzchnia styku czy wilgotność skóry. Wadliwy sprzęt elektryczny może wywołać jednak nie tylko porażenie, ale także grozi pożarem i zatruciem, jeśli w instalacjach oraz urządzeniach zastosowano szkodliwe materiały. Osoby, które przebywają przez dłuższy czas w pobliżu urządzeń, które generują duże napięcie są dodatkowo narażone na szkodliwe działanie silnych pól elektrycznych i elektromagnetycznych.

Najczęstsze przyczyny wypadków

Powodów awarii maszyn i urządzeń elektrycznych jest wiele, w tym wadliwa budowa, ale także błędy ludzkie jak: nieprzestrzeganie instrukcji obsługi, korzystanie z urządzeń uszkodzonych, brak wiedzy na temat zagrożeń czy dokonywanie niedozwolonych napraw takiego sprzętu. Każde urządzenie zasadniczo powinno być wyposażone w pewne rozwiązania techniczne, które zabezpieczą człowieka przed porażeniem, jednak trzeba pamiętać, że wysoki poziom bezpieczeństwa może zostać osiągnięty tylko wtedy, kiedy zostaną spełnione ściśle określone warunki techniczne oraz organizacyjne.

Klasy ochronności urządzeń

Każde urządzenie elektryczne posiada specjalne oznaczenia, które informuje o klasie ochronności oraz stopniu ochrony zapewnianej przez obudowę (IP). Mają one istotne znaczenie, ponieważ informują jakie środki ochrony przeciwporażeniowej należy zastosować oraz jaki poziom ochrony urządzenia zapewnia obudowa urządzenia. Klasyfikacja urządzeń została zapisana w normie PN-EN 61140:2005. Wyróżnia się cztery klasy ochronności urządzeń elektrycznych: 0, I, II, III. Każda z nich została oznaczona symbolem, z wyjątkiem klasy 0, która nie posiada żadnego symbolu.

Znaki elektryczne w miejscu pracy

Dla zapewnienia pracownikom odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa w miejscu pracy i ochrony przed ryzykiem porażenia bardzo duże znaczenie ma właściwa organizacja pracy, przy której warto korzystać z tzw. dobrych praktyk. Jedną z nich jest stosowanie w możliwie szerokim zakresie tablic oraz znaków ostrzegawczych, które informują o niebezpieczeństwie.

Wyróżniamy 3 główne rodzaje oznaczeń elektrycznych:

Znaki elektryczne nakazu, np.: „Wyłącznik główny”, „Napięcie 400V”, „Napięcie 230V”, „Bezpieczniki”.

Znaki elektryczne zakazu – „Nie załączać”, „Pracują ludzie”, „Nie włączać”, „Niebezpieczeństwo zagrożenia życia”.

Znaki elektryczne ostrzegawcze: „Pod napięciem”, „Nie dotykać”, „Zagrożenie porażeniem prądem elektrycznym”, „Nie dotkać! Urządzenie elektryczne”.

Każda z tablic posiada odgórnie określony kształt oraz barwę. Tabliczki elektryczne składają się z symboli graficznych oraz informacji w formie tekstu. Ich wygląd reguluje norma: PN-88/E-08501. Znaki dostępne są w formie tablic i naklejek na sprzęt. Znaki ostrzegawcze to znaki trójkątne z czarną obwódką i czarnym symbolem na żółtym tle, znaki zakazu: okrągłe z czerwoną obwódką i czarnym symbolem na białym tle, a znaki nakazu – prostokątne z białym symbolem na niebieskim tle.

W obrębie znaków elektrycznych istnieje również pewna typografia. Znaki elektryczne dzielą się na dwa typy: A i B. Różnią się one tym, że instrukcja słowna w znakach typu A znajduje się pod konkretnym symbolem graficznym, natomiast typu: B – obok.

Każdy znak powinien zostać wykonany z wysokiej jakości materiałów o dużej wytrzymałości na warunki atmosferyczne i mechaniczne. Tylko wtedy nadruk będzie trwały i utrzyma się przez wiele lat. Niedopuszczalne jest natomiast wprowadzanie w obieg własnoręcznie przygotowanych znaków tego typu, ponieważ mogą wywołać chaos i w krytycznej sytuacji dodatkowo zwiększyć poziom niebezpieczeństwa.

Inne sposoby zapobiegania porażeniem prądem:

Ze względu na duże ryzyko stosuje się różne środki ochrony przed porażeniem prądem, w tym:

  • zastopowanie napięć bezpiecznych, zerowanie, uziemienie ochronne, izolacja stanowisk
  • dokonywanie pomiarów instalacji elektrycznej
  • prace konserwatorskie oraz naprawcze
  • przygotowanie właściwych instrukcji maszyn oraz urządzeń
  • dbałości o stan narzędzi oraz sprzętu, zgłaszanie wszelkich nieprawidłowości
  • unikanie wystawiania urządzeń elektrycznych na działanie deszczu, wilgoci
  • współpraca ze służbą BHP, w tym przeprowadzenie szkoleń pracowniczych w zakresie obsługi maszyn, urządzeń oraz ich bezpiecznej eksploatacji, właściwego przygotowania i sprawdzania stanowisk pracy, stosowania środków ochrony indywidualnej, które mają zastosowanie głównie przy pracach konserwacyjno-remontowych czy czynnościach pomiarowych, jak rękawice elektroizolacyjne, obuwie elektroizolacyjne, sprzęt ochrony oczu i twarzy czy hełmy ochronne.

Skuteczna ochrona gwarancją bezpieczeństwa

Porażenie prądem elektrycznym niesie ze sobą szereg negatywnych skutków dla organizmu człowieka, a nawet może spowodować śmierć. W związku z tym w każdym zakładzie pracy powinny zostać podjęte działania, które zminimalizują ryzyko, zarówno techniczne, jak i nietechniczne. Regularna kontrola sprzętu, w połączeniu ze stosowaniem właściwych oznaczeń, w tym znaków elektrycznych oraz ścisła współpraca ze służbami bhp w celu właściwej organizacji pracy może w znaczący sposób przyczynić się do zwiększenia bezpieczeństwa pracowników oraz osób postronnych, a zatem ochronić to, co najważniejsze: życie i zdrowie pracownika.