Sposoby ochrony przed substancjami niebezpiecznymi w Zakładzie Pracy

Laboratoria, hale produkcyjne, oczyszczalnie ścieków - to tylko niektóre miejsca, w których pracownicy są narażeni na czynniki szkodliwe dla zdrowia. W myśl przepisów prawnych pracodawcy są zobowiązani do tego, by podjąć szereg działań w celu skutecznej ochrony pracowników przed działaniem substancji chemicznych oraz preparatów.

Klasyfikacja substancji niebezpiecznych w środowisku pracy

Czynniki szkodliwe dla zdrowia występują w przyrodzie lub powstają w procesie produkcji, przetwarzania lub stosowania substancji. Są one wchłaniane przez drogi oddechowe, przewód pokarmowy lub skórę stając się dużym zagrożeniem dla zdrowia pracowników. Reakcja organizmu na zetknięcie z daną, szkodliwą substancją zależy w głównej mierze od jej właściwości fizykochemicznych, drogi przenikania, czasu trwania i ilości oraz cech indywidualnych organizmu takich jak wiek, płeć czy predyspozycje organizmu.

Ustawa z 11 stycznia 2001 roku, dotycząca substancji oraz preparatów chemicznych definiuje, które substancje są uważane w pracy za niebezpieczne. Wśród nich znalazły się te:

  • o właściwościach wybuchowych lub utleniających,
  • łatwopalne, wysoce łatwopalne i skrajnie łatwopalne,
  • toksyczne i bardzo toksyczne,
  • szkodliwe,
  • żrące, drażniące, uczulające,
  • rakotwórcze, mutagenne,
  • działające szkodliwie na rozrodczość,
  • niebezpieczne dla środowiska.

Ocena ryzyka zawodowego podstawowym obowiązkiem pracodawcy

W myśl 226 art. Kodeksu Pracy najważniejszym obowiązkiem pracodawcy, związanym z obecnością szkodliwych substancji w miejscu pracy jest ocena i dokumentacja ryzyka zawodowego, czyli prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzeń powodujących straty, a szczególnie niekorzystnych skutków zdrowotnych, spowodowanych warunkami pracy czy sposobami jej wykonywania.

Przeprowadzana ocena ryzyka zawodowego musi wziąć pod uwagę wszystkie czynniki szkodliwe w miejscu pracy. Jego określenie przebiega w kliku etapach i uwzględnia dokonanie swoistego przeglądu zarówno substancji szkodliwych i preparatów czy sporządzenie spisu substancji oraz preparatów niebezpiecznych, stosowanych w miejscu pracy.

Pracodawca ma obowiązek określenia stopnia szkodliwości dla zdrowia danego czynnika. W tym celu akredytowane laboratoria przeprowadzają okresowe badania, a ich częstość zależy od stopnia ryzyka i niebezpieczeństwa dla zdrowia danego czynnika. W przypadku narażenia na pył zawierający azbest takie badania przeprowadza się co najmniej raz na trzy miesiące.

Pracodawca musi też na bieżąco prowadzić rejestr czynników, które są szkodliwe dla zdrowia. Dokument dotyczący chemikaliów, w myśl przepisów prawnych powinien zawierać szczegółowe informacje na temat właściwości niebezpiecznego czynnika, poziomu i czasu trwania czy efektów działań zapobiegawczych. Wszystkie substancje oraz preparaty niebezpieczne podlegają zgłoszeniu do Biura do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych.

Etykiety, karty charakterystyki i inne dokumenty

Po etapie weryfikacji, a także określenia z jakimi niebezpiecznymi substancjami będzie miał do czynienia pracownik w zakładzie pracy pracodawca ma obowiązek poinformować ich o ryzyku jakie wiąże się z wykonywaniem przez nich pracy oraz o zasadach ochrony przed nimi.

Paragraf 1 art.221 Kodeksu pracy mówi o tym, że napisy oraz znaki ostrzegawcze to najważniejszy sposób informowania o zagrożeniach.

Wśród nich znajdują się przede wszystkim ostrzeżenia zamieszczone bezpośrednio na opakowaniach. Etykiety dołączone do produktów informują o tym czy pracownik ma do czynienia z substancją czy preparatem niebezpiecznym. Poza nazwą, przeznaczeniem preparatu i danymi producenta na etykietach znajdują się  znaki ostrzegawcze  i napisy oraz specjalne zwroty ryzyka R oraz informacje na temat bezpiecznego przechowywania substancji (stosowania, przechowywania i magazynowania), oznaczone za pomocą symbolów S.

Bardziej szczegółowe dane na temat substancji czy preparatu zawiera karta charakterystyki, która informuje o rodzaju oraz rozmiarach stworzonego zagrożenia, a przede wszystkim zasadach postępowania z nimi. Wygląd takich kart charakterystyki regulowany jest w rozporządzeniu z dnia 3 lipca 2002 roku. Poza identyfikacją preparatu znajdują się tam informacje na temat składników, właściwości fizykochemicznych, identyfikacji zagrożeń czy sposobów udzielenia pierwszej pomocy.

Ponadto ważne znaczenie mają wszelkie instrukcje BHP informujące o postępowaniu z tymi substancjami, także w razie awarii, znaki ostrzegawcze umieszczone na magazynach czy innych miejscach, w których przechowywane są substancje niebezpieczne. Ponadto wskazane jest, by w trakcie szkoleń BPH pracodawca uwzględnił tematykę niebezpiecznych substancji, a w szczególności rakotwórczych.

Przechowywanie i transport

Substancje niebezpieczne muszą być również odpowiednio transportowane i przechowywane. Niedopuszczalne jest przewożenie i magazynowanie chemikaliów w pudełkach, puszkach czy słoikach po produktach spożywczych. Wszelkie naczynia czy torby, w których mają znaleźć się niebezpieczne substancje muszą być wykonane z materiałów, które nie będą powodować reakcji z nimi. Muszą być szczelne, wytrzymałe oraz odpowiednio zabezpieczone przed uszkodzeniem z zewnątrz i wydostaniem się z nich zawartości.

Odpowiednio przygotowane powinny być również pomieszczenia, w których owe substancje będą przechowywane. Przede wszystkim dotyczy to właściwej temperatury, wilgotności powietrza czy poziomu nasłonecznienia. Powinno się też zwrócić uwagę na to, by przestrzegać ograniczeń dotyczących wspólnego przechowania danych produktów, ich ilości i rozmieszczenia.

Nie tylko pracodawca

Odpowiedzialnością za substancje i preparaty chemiczne obarczone są również osoby, które wprowadzają do obrotu substancję niebezpieczną. Są oni zobowiązani do tego, by udostępnić odbiorcy karty charakterystyki, a w razie pojawienia się nowych danych taką kartę zaktualizować. Wszystkie informacje powinny zostać przekazane w sposób jasny i zrozumiały.

Przede wszystkim profilaktyka

Właściwe rozpoznanie czynników oraz związanych z nimi zagrożeń to klucz do podejmowania działań profilaktycznych. Pracodawca jest zobowiązany do tego, by chronić pracowników przed zagrożeniami, które wynikają z kontaktów z chemikaliami, które występują w środowisku pracy. Do jego obowiązków należy przede wszystkim ocena ryzyka zawodowego w miejscu pracy oraz rzetelne informowanie pracowników o grożącym im niebezpieczeństwie.

W wielu wypadkach nie da się jednak wykluczyć stężenia szkodliwych dla zdrowia substancji chemicznych. Wtedy warto się zastanowić nad innymi środkami ochrony jak próba zmian procesów technologicznych, skrócony czas pracy, rotacja pracowników czy stosowanie środków ochrony indywidualnej.

Źródło: http://dokumenty.rcl.gov.pl/D2011063032201.pdf