Służba BHP: kiedy pracodawca jest zobowiązany do jej powołania

Do głównych obowiązków przełożonego należy dbałość o bezpieczeństwo i higienę w miejscu pracy. Jednym z najważniejszych organów, które wspierają pracodawcę w wypełnianiu tych powinności jest służba BHP. Kto ją powołuje? Jakie są jej główne obowiązki i kto może pełnić jej rolę - o tym poniżej.

Najważniejsze uwarunkowania prawne

W myśl Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 roku, pracodawca, który zatrudnia powyżej 100 osób jest zobligowany do tego, by wyznaczyć pracownika lub grupę pracowników do doradzania i kontrolowania działań prowadzonych w zakresie bezpieczeństwa oraz higieny pracy. W firmach zatrudniających mniej niż 100 osób obowiązki takiej służby powinny być powierzone pracownikowi, który jest zatrudniony przy innych pracach lub w przypadku braku kompetentnych osób specjalistom z zewnątrz. Zgodnie z § 1 ust. 5 tego rozporządzenia służba BHP podlega pracodawcy, a gdy jest jednostką organizacyjną osobie, która nią zarządza bądź osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego, która jest upoważniona do takiego nadzoru. Ilość pracowników, wykonujących swoje obowiązki w ramach tego organu zależy od decyzji pracodawcy, przy czym powinna uwzględniać różne czynniki, w tym warunki pracy i związane z nimi zagrożenia. W przypadku, gdy inspektor pracy stwierdzi, że na danych stanowiskach istnieją zagrożenia zawodowe może nakazać zwiększenie grona pracowników służby BHP (zgodnie z art. 237 § 4 Kodeksu pracy).

Kto może pełnić służbę

Służbę BHP w zakładzie pracy mogą pełnić:

  1. Wykwalifikowani pracownicy zakładu pracy

Pracodawca zatrudniający 100 do 600 osób ma obowiązek stworzenia jedno lub wieloosobowej komórki albo zatrudnić na stanowisku pracownika służby BHP osobę w niepełnym wymiarze czasu pracy. W przypadku, gdy pracodawca zatrudnia powyżej 600 pracowników w pełnym wymiarze czasu pracy, na każdych 600 zatrudnionych co najmniej 1 osoba powinna wykonywać zadania pracownika służby BHP.

  1. Pracodawca

Przełożony może pełnić obowiązki służb BHP, jeśli zatrudnia 10 pracowników lub 20, pod warunkiem, że został zakwalifikowany do działalności, dla której stwierdzono maksymalnie trzecią kategorię ryzyka, która została określona w ustawie o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy oraz chorób zawodowych.

  1. Firma zewnętrzna

W świetle art. 237 § 2 Kodeksu pracy, w firmie, w której pracuje poniżej 100 pracowników i brakuje kompetentnych osób do pełnienia służby BHP obowiązki mogą zostać powierzone osobom spoza firmy.

Bez względu jednak na to czy obowiązki służby BHP będą wykonywane przez pracowników firmy, pracodawcę czy osoby z zewnątrz wszyscy, zgodnie z przepisami Rady Ministrów z 2 września 1997 roku powinni posiadać odpowiednie kwalifikacje, niezbędne do wykonywania powierzonych zadań, a także ukończyć szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy przeznaczone dla pracowników tej służby.

Zakres obowiązków

Zapisy mówiące o obowiązkach, które należą do służb BHP znajdują się w §2 ust.1, rozporządzenia z dnia 2 września 1997 roku. Ich zakres jest dość szeroki. Wśród nich najważniejsze to:

  • dokonywanie kontroli warunków pracy oraz przestrzegania przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności w sytuacji, gdzie zatrudniane są kobiety w ciąży lub karmiące piersią, osoby młodociane, niepełnosprawne, pracownicy nocnej zmiany
  • informowanie o zagrożeniach zawodowych oraz formułowanie wniosków, mających na celu ich usunięcie
  • przygotowanie oraz przedstawienie przynajmniej raz w roku okresowych analiz stanu bezpieczeństwa i higieny pracy, które zawierają propozycje przedsięwzięć technicznych i organizacyjnych
  • zgłaszanie wniosków, które dotyczą wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy w wykorzystywanych oraz nowo wdrażanych procesach produkcyjnych
  • prezentacja pracodawcy wniosków, które dotyczą zachowania wymagań ergonomii na stanowiskach pracy
  • opiniowanie instrukcji, które odnoszą się do zasad bezpieczeństw i higieny pracy na konkretnych stanowiskach
  • doradztwo w zakresie stosowania przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy
  • udział w ocenie ryzyka zawodowego, który ma związek z wykonywaną pracą
  • doradztwo w obrębie organizacji i metod pracy na stanowiskach, na których występują czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe oraz dobór odpowiednich środków ochrony indywidualnej i zbiorowej.

W niektórych branżach służby BHP posiadają dodatkowe obowiązki. W przypadku, w którym w zakładzie pracy funkcjonuje Komisja bezpieczeństwa i higieny pracy, która działa również jako organ doradczy i opiniotwórczy w zakresie BHP pracownicy służb bezpieczeństwa i higieny pracy wchodzą w jej skład.

Uprawnienia pracowników służby BHP

Służba bezpieczeństwa i higieny pracy posiada szereg uprawnień związanych z pełnieniem swoich obowiązków. Należą do nich m.in.:

  • przeprowadzanie kontroli stanu BHP i przestrzegania przepisów oraz zasad, w tym zakresie w zakładzie pracy i każdym innym miejscu wykonywania pracy
  • występowanie do osób, które kierują pracownikami zaleceń o usunięciu zagrożeń wypadkowych i szkodliwości zawodowych oraz uchybień w zakresie BHP
  • występowanie do pracodawcy z wnioskami o nagradzanie pracowników, którzy działają na rzecz poprawy warunków BHP
  • występowanie do pracodawcy o ukaranie pracowników, którzy są odpowiedzialni za zaniedbanie obowiązków w zakresie BHP
  • w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia pracownika prawo do zatrzymania maszyny lub innego urządzenia technicznego
  • odsunięcia od pracy pracownika, który jest zatrudniony przy pracy wzbronionej
  • prawo do odsunięcia od pracy osoby, która swoim zachowaniem lub sposobem wykonywania pracy stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia swojego lub innych osób
  • wnioskowanie do pracodawcy o wstrzymanie pracy w zakładzie, gdzie w części lub w innym miejscu do wykonywania pracy stwierdzono zagrożenie życia lub zdrowia pracowników albo innych osób.

Służba BHP na straży bezpieczeństwa i higieny w miejscach pracy

Doradztwo i kontrola to dwie najistotniejsze funkcje służb bezpieczeństwa i higieny pracy. Taką służbę jest zobowiązany powołać pracodawca, który zatrudnia więcej niż 100 pracowników. W przypadku mniejszej ilości zatrudnionych zadania może pełnić pracodawca lub powierzyć je specjalistom spoza zakładu pracy lub pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. Sam fakt powołania takiej służby nie przesądza jednak o jej odpowiedzialności za stan BHP w firmie. Jeśli więc pracownicy służby BHP zaniedbają swoje obowiązki pracodawca może je pociągnąć do odpowiedzialności wyłącznie na zasadzie dyscyplinowania pracowników, które mają swoje uzasadnienie w Kodeksie pracy. W stosunku do członków służby BHP, którzy są zatrudnieni w oparciu o umowę cywilnoprawną można natomiast zastosować zasady odpowiedzialności wynikające z zapisów zawartych na łamach Kodeksu cywilnego.

Źródła:

http://isap.sejm.gov.pl/Download;jsessionid=46B5136A2AEB1481D65796D437EB765B?id=WDU19971090704&type=2

isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU19740240141&type=3