Szkodliwe czynniki w miejscu pracy – tryb i częstotliwość przeprowadzania badań

Zlecanie wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych, które występują w środowisku pracy leży w gestii pracodawcy. Przełożony jest zobowiązany przeprowadzać je na własny koszt, a wyniki przechowywać i udostępniać pracownikom. W specjalnym rozporządzeniu określone zostały szczegółowe zasady przeprowadzania takich badań. Jak często należy je wykonywać i kto jest do tego uprawniony? Tego dowiecie się z dalszej części artykułu.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia – najważniejszy dokument dotyczący  badań i pomiarów

Tryb przeprowadzania, częstotliwość badań oraz wymagania dotyczące jednostek, które je wykonują określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 roku, w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (DZ.U. Nr 33, poz.166.) Z dniem 3 marca 2011 roku w życie weszły jednak nowe przepisy, które nieco zmieniają wcześniejsze ustalenia. Do 2 marca 2011 pracodawca miał obowiązek informować wszystkich zatrudnionych o wynikach badań i umieszczać je na odpowiednim stanowisku pracy. Zgodnie z nowymi uwarunkowaniami powiadamiać należy tylko tych pracowników, którzy są narażeni na oddziaływanie czynników szkodliwych. W rozporządzeniu znalazły się:

  • informacje na temat trybu, metod, rodzaju i częstotliwość wykonywania badań i pomiarów;

  • określenie przypadków, w których prowadzenie ciągłych pomiarów jest konieczne;

  • szczegółowe wymagania, które muszą spełniać laboratoria przeprowadzające badania i pomiary;

  • sposób dokonywania rejestracji i przechowywania wyników badań i pomiarów;

  • wzory potrzebnych dokumentów oraz sposób udostępniania wyników badań pracownikom;

Typowanie szkodliwych czynników w miejscu pracy

Zgodnie z nowymi zapisami, jakie znajdują się w rozporządzeniu, pracodawca powinien wskazać czynniki szkodliwe w środowisku pracy, dla których przeprowadza badania i pomiary.

Wcześniej musi jednak rozpoznać źródła ich emisji, a także warunki wykonywania pracy, które wpływają na poziom stężeń czynników oraz sposób ich oddziaływania, uwzględniając:

  • rodzaj czynników oraz ich właściwości;

  • procesy technologiczne oraz ich parametry;

  • wyposażenie techniczne miejsca pracy, w tym maszyny, urządzenia, instalacje i narzędzia;

  • środki ochrony zbiorowej i informacje dotyczące ich użytkowania;

  • rzeczywisty czas narażenia na oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia, z uwzględnieniem systemu i rozkładu czasu pracy.

Analizie poddawana jest też organizacja pracy i sposoby jej wykonywania. Wszystkie działania, które dotyczą rozpoznania i typowania szkodliwych czynników oraz ich badania, mierzenia i pobierania muszą być konsultowane z pracownikami albo ich przedstawicielami.

Rodzaje i częstotliwość badania poszczególnych czynników

Wszystkie badania i pomiary powinny zostać wykonane nie później niż 30 dni od momentu rozpoczęcia prowadzenia działalności. W rozporządzeniu została określona częstotliwość wykonywania badań i pomiarów w zależności od tego, z jakim szkodliwym czynnikiem mamy do czynienia. Konkretne informacje na ten temat zaprezentowane zostały na infografice.

Częstotliwość wykonywania badań i pomiarów - infografika Safety Expert

Jednostki odpowiedzialne za przeprowadzanie badań

Zezwolenie na wykonywanie badań posiadają tylko te laboratoria, które uzyskały certyfikat Polskiego Centrum Akredytacyjnego w Warszawie w tym zakresie, na podstawie ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (t.j. Dz. U. z 2010 r. nr 138, poz. 935). Współpracą z akredytowanymi laboratoriami w zakresie wykonywania badań czynników występujących w miejscu pracy zajmuje się nasza firma, której można zlecić nadzór nad środowiskiem pracy.

W przypadku braku placówek akredytowanych badania są przeprowadzane przez:

laboratoria szkół wyższych, a także instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk czy instytutów badawczych, które zajmują się prowadzeniem takich badań i pomiarów oraz mają wdrożony system zapewnienia jakości.

laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Wojskowej Inspekcji Sanitarnej i Państwowej Inspekcji Sanitarnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, w przypadku gdy mają wdrożony system zapewnienia jakości.

laboratoria, którymi zarządzają jednostki organizacyjne albo osoby fizyczne, które uzyskały certyfikat kompetencji w zakresie wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, na podstawie wspomnianej ustawy o systemie oceny zgodności i które dysponują odpowiednią aparaturą do badań i pomiarów tych czynników.

Ewidencja wyników

Sporządzone wyniki należy przechowywać przez 3 lata, od daty ich wykonania. Pracodawca jest zobowiązany do prowadzenia rejestru czynników szkodliwych, występujących na stanowisku pracy, a także zapisywać wyniki pomiarów na karcie badań i pomiarów. Wzory dokumentów znajdują się w załącznikach do rozporządzenia. Co ważne rejestr i karty muszą być przechowywane przez 40 lat, licząc od daty ostatniego wpisu. W przypadku likwidacji zakładu pracy pracodawca musi niezwłocznie przekazać odpowiednią dokumentację państwowemu inspektorowi sanitarnemu, który w takiej sytuacji przechowuje ją do momentu zakończenia wspomnianego wyżej okresu.

Pomiar i badania czynników szkodliwych – ważne działanie dla ochrony zdrowia i życia pracowników

W zależności od specyfiki wykonywania zawodu oraz zajmowanego stanowiska, pracownicy zakładów i przedsiębiorstw są narażeni na działanie różnych czynników zewnętrznych oraz niebezpiecznych substancji. Praca w środowisku, w którym na organizm oddziałują czynniki rakotwórcze, mutagenne czy chemiczne może prowadzić do wielu chorób, a czasem nawet kalectwa. Dokonywanie systematycznych badań i pomiarów tych czynników jest więc ważne nie tylko ze względu na zwiększenie świadomości na temat ich występowania, ale przede wszystkim podjęcia działań w celu zapewnienia skutecznych sposobów ochrony i przeciwdziałania im.

 

Źródło: Rozporządzenie ministra zdrowia z 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy – Dz.U. nr 33, poz. 166.