Obowiązki pracodawcy w zakresie BHP

Każdy pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w prowadzonym przez siebie zakładzie. Jego podstawowym obowiązkiem jest ochrona zdrowia i życia pracowników. Jeżeli jesteś pracodawcą – przypomnij sobie jaka odpowiedzialność spoczywa na Tobie, a jeżeli jesteś pracownikiem – sprawdź, czy Twój pracodawca zapewnia Ci dostateczne bezpieczeństwo i ochronę. Zachęcamy do lektury!

Obowiązki pracodawcy w zakresie BHP

BHP a prawo polskie

Podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie BHP zostały opisane w Kodeksie Pracy (Dz.U. z 1998r.Nr 21, poz.94 ze zmianami). Dział dziesiąty Kodeksu mówi o Bezpieczeństwie i higienie pracy oraz obowiązkach pracodawcy. Nadrzędnym i podstawowym obowiązkiem jest ochrona życia i zdrowia. Jak to się odbywa? Prawo wyraźnie mówi, że pracodawca powinien dbać o swoich pracowników „poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiedniemu wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki”. Należy wziąć pod uwagę, że pracodawca jest odpowiedzialny za stan bezpieczeństwa i higieny pracy każdego swojego pracownika, nawet tego zatrudnionego na umowę cywilnoprawną czy osób wykonujących w miejscu pracy działalność na własny rachunek! W polskich zakładach pracy bezpieczeństwa pilnuje Państwowa Inspekcja Pracy (PIP). Regulacje i zarządzenia związane z BHP oprócz Kodeksu Pracy reguluje wiele rozporządzeń szczegółowych, do najważniejszych należy Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003r. Nr 169, poz. 1650 z późniejszymi zmianami) a także tzw. Polskie Normy. W wielu nowocześnie zarządzanych firmach sprawami BHP zajmują się osoby związane z zarządzaniem jakością według ISO 9001 czy według normy ISO 14001. Odchodzi się też od nazwy BHP na korzyść określenia “kultura bezpieczeństwa”. Kwestią bezpieczeństwa i higieny pracy zajął się także Polski Komitet Normalizacyjny wprowadzając normę PN-N-18001:2004, w której to system zarządzania BHP oparty jest na klasycznej dla zarządzania jakością formule ciągłego doskonalenia. Każda firma spełniająca wymagania normy może starać się o wydanie certyfikatu zgodności.

Obowiązki pracodawcy w zakresie BHP

Podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie BHP 

Pracodawca jest w szczególności zobowiązany, aby:

  • organizować pracę tak, aby zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy.
  • gwarantować przestrzeganie przepisów i zasad BHP oraz zapewniać bezpieczeństwo na stanowisku pracy.
  • reagować na potrzeby dotyczące BHP.
  • dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia swoich pracowników.
  • dopasowywać się do zmieniających się warunków wykonywania pracy przez pracowników.
  • wydawać polecenia, jeżeli dostrzeże jakiekolwiek uchybienia w zakresie BHP.
  • prowadzić działania „spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy i ewentualnemu wystąpieniu choroby zawodowej” .
  • w sposób szczególny (określony litera prawa) chronić pracowników młodocianych oraz pracowników z niepełnosprawnością, kobiety w ciąży lub matki karmiące dziecko.
  • stosować się do wydanych zarządzeń, nakazów i decyzji od organów nadzoru związanych z BHP.
  • zapewniać wykonanie zaleceń tzw. społecznego inspektora pracy (jeżeli takie stanowisko jest w zakładzie pracy).

Obowiązki pracodawcy - BHP

Szczegółowe obowiązki pracodawcy w zakresie BHP

Ustawa rozróżnia podstawowe i szczegółowe obowiązki pracodawcy. 

Do szczegółowych zadań pracodawcy należą:

  • Zapewnienie środków niezbędnych do ochrony zdrowia i życia (środki higieniczne w zakresie pierwszej pomocy, do zwalczania pożarów, łączność ze służbami zewnętrznymi, tablice informacyjne w zakresie ewakuacji oraz przeszkolenie pracowników w tym temacie, wyznaczenie i przeszkolenie pracownika do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach). Artykuł 2091 § 1 i 2 Kodeksu pracy mówią o tym, że wyżej wymienione działania powinny być dopasowane do rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, liczby osób zatrudnionych i osób przebywających w miejscu pracy oraz rodzaju i poziomu mogących wystąpić zagrożeń.
  • Dokumentowanie i ocenianie ryzyka zawodowego dot. wykonywanej pracy. Każdy pracodawca powinien stosować w tym zakresie niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko. Powinien też informować pracowników o ryzyku, które wiąże się z wykonywaną pracą i zasadach ochrony przed mogącymi wystąpić zagrożeniami. Wszelkie wątpliwości w zakresie prowadzenia dokumentacji warto konsultować z wyspecjalizowaną firmą.
  • Na koszt pracodawcy powinno wykonywać się badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia. Obowiązkowo należy wszelkie dokumenty w tym zakresie przechowywać i udostępniać pracownikom czy osobom upoważnionym.
  • Kierowanie pracowników na badania lekarskie (wstępne, okresowe i kontrolne). Co ważne! Pracodawca ma absolutny zakaz zatrudniania osób bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwstawień do pracy na określonym stanowisku!
  • Jeżeli w danym zakładzie pracy występują tzw. warunki uciążliwe, to pracodawca powinien nieodpłatnie zapewnić posiłki i napoje swoim pracownikom.
  • W zakładzie powinna być prowadzona dokumentacja związana z wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi czy innymi chorobami związanymi z warunkami środowiska pracy. Na podstawie tych dokumentów powinno się dokonywać systematycznych analiz, wysuwać wnioski i stosować właściwe środki zapobiegawcze. Działania te można zlecić wyspecjalizowanej firmie.
  • Koniecznie przed rozpoczęciem pracy pracodawca ma obowiązek przeszkolenia pracownika w zakresie BHP, a także organizować szkolenia okresowe w tej dziedzinie podczas trwania stosunku pracy
  • Obowiązek zapewnienia pracownikom środków ochrony indywidualnej. Pracodawca powinien dostarczyć te przedmioty nieodpłatnie pracownikowi i poinformować go o sposobach posługiwania się nimi. Także ma obowiązek zapewnić odzież i obuwie ochronne spełniające wymagania określone w Polskich Normach. 
  • Jeżeli zakład pracy liczy powyżej 100 pracowników powinna funkcjonować w nim tzw. służba BHP (może to być specjalista spoza zakładu pracy). Ma za zadanie doradzać i kontrolować bezpieczeństwo i higienę pracy. Patrz nagłówek „Kto w firmie powinien zajmować się tematyką BHP”?
  • Pracodawca powinien mieć świadomość, że powinien systematycznie konsultować z pracownikami wszelkich działań dot. BHP, np.: zmian w organizacji pracy, wyposażenia stanowisk pracy, wdrażania nowych procesów technologicznych czy substancji chemicznych oraz oceniać ryzyko zawodowe występujące na konkretnym stanowisku pracy.

Szczegółowe obowiązki pracodawcy w zakresie BHP regulują także wymagania związane ze szczególną sprawnością psychofizyczną pracowników (np.: przy obsłudze podnośników i platform hydraulicznych, przy obsłudze urządzeń ciśnieniowych, przy materiałach łatwo palnych i środkach toksycznych). Tę dziedzinę reguluje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996r. Pracodawca powinien także mieć na uwadze, że inaczej przebadany i dopuszczony do pracy powinien być pracownik mający pracować na wysokości (powyżej 1m od podłoża) oraz pracownik przy tzw. ręcznych pracach transportowych!

Obowiązki BHP pracodawcy - bezpieczeństwo pracownika

Kto w firmie powinien zajmować się tematyką BHP?

Kodeks pracy w artykule 23711 szczegółowo omawia zasady tzw. „służby BHP” w zakładach pracy. Każdy pracodawca zatrudniający powyżej 100 osób ma obowiązek powołać taką służbę. Zaś pracodawca zatrudniający do 100 osób może powierzyć wykonywanie zadań służby BHP pracownikowi zatrudnionemu w innej firmie. Właściciel firmy legitymujący się dokumentem potwierdzającym ukończenie szkolenia BHP niezbędnego do wykonywania zadań służby BHP może samodzielnie wykonywać te zadania. Jednak ta ostatnia możliwość jest obwarowana pewnymi zastrzeżeniami. Właściciel sam może zajmować się służbą BHP, jeżeli zatrudnia do 10 pracowników lub jeżeli zatrudnia 20 osób i jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategoria ryzyka (w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych). Istnieje możliwość powierzenia zadań służby BHP specjalistom spoza zakładu pracy. Musi on jednak spełniać kwalifikacje niezbędne do wykonywania zadań służby BHP oraz mieć ukończone odpowiednio certyfikowane szkolenie w dziedzinie BHP dla pracowników tej służby.

Obowiązki BHP pracodawcy względem pracownika

Wszelkie koszty działań i przedmiotów, wyposażenia, posiłków regeneracyjnych, środków opatrunkowych i inne, które mają zapewnić bezpieczeństwo i higienę w miejscu pracy nie mogą być scedowane na pracowników. W całości ponosi je pracodawca. Warto pamiętać, że każda osoba rozpoczynająca prowadzenie działalności gospodarczej jest zobowiązana, aby w terminie do 30 dni powiadomić właściwego państwowego inspektora sanitarnego o prowadzonej działalności: o miejscu, rodzaju i zakresie prowadzonej działalności. Przestrzeganie obowiązków pracowniczych związanych z BHP jest bardzo ważne, ponieważ dla każdego z nas ochrona życia i zdrowia osoby zatrudnionej powinna być priorytetem. Pracodawca ma obowiązek znać swoje obowiązki wynikające z przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Dlatego tak ważne jest odbywanie szkoleń w tej dziedzinie oraz prowadzenie konsultacji w dziedzinie BHP z wyspecjalizowanym podmiotem. Każde uchybienie może powodować zagrożenie i będzie stanowić naruszenie praw pracowników. Taka sytuacja może rodzić odpowiedzialność karną lub wykroczeniową.

źródło grafik: Pixabay